รู้จักกับออโตมาตา
May 29, 2008
ถ้าพูดคำว่า “ออโตมาตา (Automata)” หลายๆ คนคงไม่เคยได้ยินมาก่อน
แต่ถ้าพูดว่า “หุ่นยนต์ (Robots)” แล้วล่ะก็ เชื่อแน่ว่าพวกเราคงร้องอ๋อกันเป็นเรื่องธรรมดา
แล้วออโตมาตาคือหุ่นยนต์อย่างนั้นหรือ เหมือนกันหรือต่างกันอย่างไร
ออโตมาตา ก็เหมือนกับเป็นคุณปู่ทวดของหุ่นยนต์นั่นเอง เพราะมันเป็นสิ่งประดิษฐ์ของมนุษย์ศตวรรษที่แล้ว (ช่วงศตวรรษที่ 13 – 19) บ้านเกิดของมันอยู่ในประเทศฝรั่งเศส และแถบชานแดนระหว่างฝรั่งเศสกับสวิตเซอร์แลนด์ ออโตมาตาเป็นหุ่นกล (Mechanical Dolls) ที่ถูกประดิษฐ์โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ในการแสดง หรือเอาไว้ตั้งโชว์ในบ้านของผู้มีอันจะกินเท่านั้น ชื่อที่ได้มาก็มีรากศัพท์มาจาก Automaton หรือ Automation หรือที่คนไทยเรียกว่า “อัตโนมัติ” นั่นเอง หุ่นยนต์เหล่านี้จะสามารถขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวได้ตามที่ถูกออกแบบไว้ เช่น เทน้ำชาจากกาน้ำลงในถ้วยแล้วยกขึ้นดื่มระหว่างที่ทำท่าทางคุยกับเพื่อนๆ ออโตมาต้าบางตัวก็เล่นดนตรี ขี่จักรยาน หรือว่านั่งเขียนหนังสือ เป็นต้น
แน่นอนว่าความสลับซับซ้อนของออโตมาตาในสมัยก่อนนั้นย่อมไม่สามารถเทียบเคียงได้กับหุ่นยนต์ในยุคสมัยปัจจุบัน แต่สิ่งที่น่าทึ่งเกี่ยวกับพวกมัน ก็คือ สิ่งประดิษฐ์เหล่านี้เกิดขึ้นในยุคที่ไม่มีอุปกรณ์อิเลกทรอนิกส์ หรือระบบควบคุมสมัยใหม่เลย งานที่เกิดขึ้นถือเป็นงานที่เรียกว่า Clockwork หรือเป็นเทคนิคที่ช่างทำนาฬิกาใช้ทำนาฬิกา ต้นแรงที่ใช้ในการเคลื่อนไหวก็มาจากลานสปริงโลหะ เวลาจะให้มันขยับก็ต้องมีการไขลาน ออโตมาตาทุกตัวที่เคลื่อนไหวได้พริ้วไหวราวกับสิ่งมีชีวิตเหล่านั้นไม่มีมอเตอร์ไฟฟ้าแม้แต่ตัวเดียว
งาน Clockwork เหล่านี้ไม่สามารถเรียกได้อย่างสนิทใจว่าเป็นศาสตร์ (Sciences) หรือว่าเป็นศิลป์ (Arts) เพียงอย่างเดียว และนักประดิษฐ์ที่รังสรรค์งานเหล่านี้ก็ไม่อาจจะถูกจัดลงในกลุ่มช่างเทคนิค (Technicians) หรือว่าศิลปิน (Artist) ด้วยความที่สิ่งประดิษฐ์นี้เป็นการประสมประสานกับระหว่างศาสตร์และศิลป์กันอย่างเหมาะเจาะลงตัว
นอกจากออโตมาตาแล้ว สิ่งประดิษฐ์ที่คล้ายๆ กันยังเกิดขึ้นในประเทศญี่ปุ่นราวๆ เมื่อสี่ร้อยปีมาแล้ว (ในยุคสมัยที่บ้านเรายังเป็นกรุงศรีอยุธยาอยู่) สิ่งประดิษฐ์นี้มีชื่อว่า คาราคุริ นินเกียว (karakuri ningyo) เหมือนในรูปทางด้านซ้ายมือ [ที่มา http://www.karakuri.info ] เป็นหุ่นกลที่ถูกสร้างขึ้นในวัตถุประสงค์ที่ใกล้เคียงกับออโตมาตาของทางยุโรป แต่ออกจะเน้นไปทางด้านการสร้างความฉงนปนทึ่งให้กับผู้พบเห็นเสียมากกว่าหุ่น คาราคุริ นินเกียว นั้นถูกทำมาในหลายๆ รูปแบบ ตัวที่ดังๆ ก็อย่างเช่น หุ่นเสิร์ฟน้ำชา และหุ่นยิงธนู ผู้เขียนจะนำเรื่องราวเกี่ยวกับหุ่นเหล่านี้มาเสนอเพิ่มเติมในรายละเอียดต่อไป
